Kunnafoni bɛɛ lajɛlen
An tɛ "aqi" ni sumanikɛ taamasiyɛn hakɛtigiw tɛ minnu ye, olu ɲɔgɔnw kɛ baarakɛminɛn ye. An bɛ sumanikɛ hakɛ fɔlɔw dɔrɔn de baara — mikɔrɔgaramu mɛtɛri kibi kelen kɔnɔ, µg/m³. O ye sariya ye min bɛ baara diɲɛ bɛɛ la kunnafoni sugu ɲinw kama. Nka AQI ka sariyaw, jateminɛ cogo ni fɛn wɛrɛw ka ca. Daɲɛ in kelen ma foyi ɲɛfɔ, sabu a kɔrɔ bɛ bɔ jɛkulu dɔ la ka taa jɛkulu wɛrɛ la.
Fiɲɛ ɲumanya taamasiɲɛnw ni ladilikanw
An bɛ fiɲɛ ɲumanya bɛɛ lajɛlen ta tabali la, min bɔra Eropu Sigida Baarada fɛ:
| Fɛn min bɛ fiɲɛ nɔgɔya | Jateminɛ taamasiyɛn hakɛ (nɔgɔyafɛnw hakɛ la, µg/m3 kɔnɔ) | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| A ka ɲi | A bɛ se ka sɔn a ma | Cɛmancɛ | A man ɲi | A man ɲi kosɛbɛ | A man ɲi foyi | |
| Fɛnmisenw minnu ka dɔgɔn 2.5 µm ye (PM2.5) | 0-5 | 6-15 | 16-50 | 51-90 | 91-140 | >140 |
| Fɛnmisenw minnu ka dɔgɔn 10 µm ye (PM10) | 0-15 | 16-45 | 46-120 | 121-195 | 196-270 | >270 |
| Ozɔni (O3) | 0-60 | 61-100 | 101-120 | 121-160 | 161-180 | >180 |
| Azɔti diyɔksidi (NO2) | 0-10 | 11-25 | 26-60 | 61-100 | 101-150 | >150 |
| Sulufuru diyɔksidi (SO2) | 0-20 | 21-40 | 41-125 | 126-190 | 191-275 | >275 |
Nɔgɔyafɛnw ɲɛfɔli ni u nɔ min bɛ mɔgɔ fari la, olu bɛ da WHO ni EEA ka sɛbɛnw kan. U ye o sɛbɛnw surunyalenw ye, walima kumaw taara u kɔnɔ.
Kunnafoni bɔyɔrɔw
An ka kunnafoni bɔyɔrɔw ye OpenAQ, Sensors.community, TUMO Labs, Air.gov.ge ye. An bɛna kura dɔw fana fara u kan don nataw la. An tɛ kunnafoni bɔyɔrɔ caman baara, sabu u tɛ sumanikɛ hakɛ fɔlɔw di sumanikɛminɛnw kunnafoniw dalajɛlenw kama; u bɛ "AQI" dɔrɔn di. O tɛ foyi ɲɛfɔ ni kunnafoni yɛrɛw ni u faamuyali tɛ yen. O la, an tɛ se ka fiɲɛ ɲumanya yɛrɛ jira tiɲɛ la, an tɛ se fana ka kunnafoni ɲini sumanikɛminɛn kelen-kelen bɛɛ fɛ, min nafa man bon.
An bɛ sumanikɛminɛnw bɔ jaabiw la ni u ka kunnafoni labɛnli laban bɛ lɛri 24 ni kɔ kan, ani minɛnw minnu ka sumanikɛminɛnw bɛɛ bɛ sero jira. O kɔ, an tɛ jateminɛ wɛrɛ kɛ an yɛrɛ ye, an tɛ kunnafoniw yɛlɛma fana.
Duguba fiɲɛ ɲumanya cɛmancɛ jateminɛ
Walasa ka duguba bɛɛ fiɲɛ ɲumanya cɛmancɛ sisan jateminɛ, an bɛ sumanikɛminɛnw bɛɛ ka mediyani ta, minnu bɛ km 10 kɔnɔ ka bɔ duguba cɛmancɛ la walima a kartiye cɛmancɛ la. An ka lajɛli bɛɛ lajɛlen na (i n’a fɔ "a ka ɲi", "a man ɲi", ani dɔw), an bɛ hakɛ min ka jugu kosɛbɛ jira EEA tabali kɔrɔ. O yɔrɔjan hakɛ ye bisigi dɔrɔn ye, nka a bɛ an dɛmɛ ka cɛmancɛ hakɛ sɔrɔ min bɛ duguba bɛɛ jira ka ɲɛ.
Dan dɔ min ka bon: An ka lajɛli la, an bɛ sumanikɛminɛnw ka sumani labanw dɔrɔn de ta, an tɛ waati dɔ kɔnɔ cɛmancɛ hakɛ ta (lɛri, don walima kalo). Kunnafoni kɔrɔw ka kan ka lajɛ walasa ka fiɲɛ ɲumanya dɔn ni mɔgɔ bɛ fɛ ka sigi yɔrɔ dɔ la waati jan, nka an ma o baara in daminɛ fɔlɔ.