ปัจจุบันมีขยะพลาสติกมากกว่า 250 000 ตันลอยอยู่ในมหาสมุทรทั่วโลก มหาสมุทรแปซิฟิกได้รับการประเมินว่าเป็นพื้นที่น้ำที่ปนเปื้อนมากที่สุดในซีกโลกเหนือ ส่วนในซีกโลกใต้พบว่ามหาสมุทรอินเดียสกปรกกว่ามหาสมุทรแปซิฟิกและแอตแลนติกรวมกัน ขณะเดียวกัน มหาสมุทรแปซิฟิกก็ถูกอธิบายว่าเป็นมหาสมุทรที่ปนเปื้อนขยะพลาสติกมากที่สุดบนโลก มลพิษพลาสติกเคลื่อนที่ไปทั่วมหาสมุทรภายใต้อิทธิพลของลมและกระแสน้ำที่มีอิทธิพลหลัก เรื่องนี้แสดงให้เห็นแล้วในซีกโลกเหนือ ซึ่งการเคลื่อนย้ายน้ำและขยะที่มากับน้ำในระยะยาวหลายปีทำให้ขยะพลาสติกสะสมตรงกลางแอ่งมหาสมุทร พบรูปแบบคล้ายกันในทุกมหาสมุทรของซีกโลกใต้ น่าแปลกใจที่ปริมาณพลาสติกรวมที่ตรวจพบในมหาสมุทรซีกโลกใต้อยู่ในช่วงปริมาณเดียวกับมหาสมุทรซีกโลกเหนือ ซึ่งไม่คาดคิดเมื่อพิจารณาว่าซีกโลกเหนือมีแหล่งที่ปล่อยพลาสติกลงสู่มหาสมุทรมากกว่าซีกโลกใต้อย่างมาก หมายความว่าผลิตภัณฑ์พลาสติกเคลื่อนย้ายและกระจายตัวใหม่ระหว่างกระแสน้ำในมหาสมุทรและระหว่างซีกโลกได้ง่ายกว่าที่เคยคิด

อย่างไรก็ตาม จุดหมายสุดท้ายของไมโครพลาสติกที่ลอยน้ำไม่ได้อยู่บนผิวมหาสมุทร การสังเกตว่าบนผิวทะเลมีไมโครพลาสติกน้อยกว่าที่คาดไว้มาก บ่งชี้ว่ามีกระบวนการบางอย่างนำขยะพลาสติกออกจากผิวน้ำ ได้แก่ การสลายด้วยรังสีอัลตราไวโอเลต การย่อยสลายทางชีวภาพ การถูกสิ่งมีชีวิตกลืนกิน การลอยตัวลดลงเนื่องจากมีสิ่งมีชีวิตเกาะปกคลุมแล้วจมลงสู่ก้นทะเล รวมถึงการถูกซัดขึ้นฝั่ง

ขยะพลาสติกสามารถสลายได้ด้วยกระบวนการทางกายภาพและเคมีที่ไม่เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต หรือด้วยการย่อยสลายทางชีวภาพที่เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต การแตกสลายของวัสดุพอลิเมอร์ด้วยแรงทางกายภาพในเชิงกลมักถือเป็นขั้นตอนแรกที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในทุกกระบวนการสลายตัว การสลายของพลาสติกในสิ่งแวดล้อมอาจเกิดผ่านกลไกหลักหนึ่งอย่างหรือหลายอย่างร่วมกันจากทั้งหมดสี่อย่าง ได้แก่ การสลายด้วยแสง ไฮโดรไลซิส การสลายด้วยความร้อนและออกซิเดชัน และการย่อยสลายทางชีวภาพ ในสภาวะธรรมชาติ เช่น สภาพแวดล้อมทางทะเล การสลายของพลาสติกทั่วไป เช่น พอลิเอทิลีนที่ผลิตด้วยความดันต่ำ พอลิเอทิลีนที่ผลิตด้วยความดันสูง และพอลิโพรพิลีน (LDPE, HDPE, PP) เริ่มจากการสลายด้วยแสง ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากรังสี UV-B และดำเนินต่อด้วยออกซิเดชันจากความร้อน รวมถึงการสลายด้วยน้ำหรือไฮโดรไลซิสในระดับที่น้อยกว่า

งานวิจัยใหม่ที่เผยแพร่โดยนักวิทยาศาสตร์จากสถาบันสมุทรศาสตร์ Woods Hole แสดงให้เห็นว่าพอลิสไตรีน (PS) ซึ่งเป็นพลาสติกที่พบแพร่หลายที่สุดชนิดหนึ่งของโลก สามารถสลายภายใต้แสงอาทิตย์ได้ในเวลาหลายสิบหรือหลายร้อยปี ไม่ใช่หลายพันปีอย่างที่เคยคิด การสลายบางส่วนของพอลิสไตรีนเกิดขึ้นได้ในเวลาเพียง 10-50 ปี ขึ้นอยู่กับชนิดของพลาสติก ส่วนการออกซิเดชันทางแสงเคมีอย่างสมบูรณ์อาจเกิดขึ้นได้ใน 300-450 ปี แสงอาทิตย์ไม่เพียงทำให้พลาสติกแตกสลายทางกายภาพ แต่ยังทำให้สลายทางเคมีเป็นคาร์บอนอินทรีย์ละลายน้ำและคาร์บอนไดออกไซด์ปริมาณเล็กน้อยที่เข้าสู่บรรยากาศด้วย

กระบวนการสลายตัวทำให้พลาสติกแตกเป็นชิ้นเล็กลงและทำให้มวลโมเลกุลของพอลิเมอร์ลดลง จากนั้นจุลินทรีย์สามารถนำสารมวลโมเลกุลต่ำเหล่านี้ไปใช้ในกระบวนการเมแทบอลิซึมได้ ไม่ว่าอย่างไร กระบวนการทั้งหมดมักดำเนินช้ามากจนการย่อยสลายพอลิเมอร์พลาสติกอย่างสมบูรณ์โดยสิ่งมีชีวิตอื่นอาจต้องใช้เวลามากกว่า 50 ปี

สารประกอบธรรมชาติและสารสังเคราะห์ที่ซับซ้อนหลายชนิดถูกย่อยสลายทางชีวภาพโดยกลุ่มจุลินทรีย์ที่ทำงานร่วมกัน ไม่ใช่สายพันธุ์เดี่ยว ซึ่งน่าจะเกี่ยวข้องกับความสามารถทางเมแทบอลิซึมที่จำกัดของสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิด จึงอาจสันนิษฐานได้ว่าขยะพลาสติกซึ่งเป็นหนึ่งในปัญหาสิ่งแวดล้อมหลักที่สังคมปัจจุบันเผชิญ สามารถสลายได้มีประสิทธิภาพมากขึ้นด้วยการรวมตัวของสิ่งมีชีวิตหลายกลุ่ม การย่อยสลายพลาสติกทางชีวภาพโดยหลักหมายถึงการเปลี่ยนวัสดุพอลิเมอร์ให้เป็นก๊าซชีวภาพและชีวมวลในสภาวะไร้อากาศโดยจุลินทรีย์ไม่ใช้ออกซิเจน ซึ่งสามารถใช้พอลิเมอร์เป็นแหล่งคาร์บอนสำหรับการเจริญเติบโตได้อย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม ธรรมชาติของพลาสติกเองและสมบัติทางกายภาพและเคมีเฉพาะของมันขัดขวางการย่อยสลายทางชีวภาพ ทำให้เป็นสารตั้งต้นที่ไม่ดีสำหรับการเจริญเติบโต

การย่อยสลายขยะพลาสติกทางชีวภาพเริ่มจากเอนไซม์ตัดสายพอลิเมอร์ให้เป็นสารประกอบมวลโมเลกุลต่ำ เช่น โอลิโกเมอร์ ไดเมอร์ และมอนอเมอร์ โดยเอนไซม์จับกับพอลิเมอร์และเร่งการแตกตัวด้วยไฮโดรไลซิสหรือการใช้น้ำ กระบวนการสิ้นสุดลงเมื่อสารประกอบมวลโมเลกุลต่ำเหล่านี้เปลี่ยนเป็นคาร์บอนไดออกไซด์และน้ำ มีรายงานว่าแบคทีเรีย รา และสาหร่ายเป็นสิ่งมีชีวิตที่ย่อยสลายพอลิเมอร์พลาสติกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

รามีบทบาทหลักในการสลายวัสดุพอลิเมอร์ เส้นใยราสามารถแทรกผ่านพื้นผิวเข้าไปลึกในเนื้อวัสดุได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อย่อยสลายสารตั้งต้นนี้ให้ได้มากที่สุด นอกจากนี้เส้นใยรายังหลั่งเอนไซม์นอกเซลล์ เช่น ดีพอลิเมอเรส และแยกสารตั้งต้นพอลิเมอร์เป็นโอลิโกเมอร์ ไดเมอร์ และมอนอเมอร์ ซึ่งเป็นชิ้นส่วนมวลโมเลกุลต่ำได้ จากนั้นราจะดูดซึมมอนอเมอร์เหล่านี้และนำไปใช้ หรือเปลี่ยนเป็นคาร์บอนไดออกไซด์และน้ำด้วยระบบเอนไซม์ภายในเซลล์ ในแง่นี้ ราที่ทำให้ไม้ผุสีขาวและสีน้ำตาลจึงมักถูกกล่าวถึงว่าเป็นผู้ย่อยสลายสารพลาสติกพอลิเมอร์ที่มีประสิทธิภาพ

ในทำนองเดียวกัน แบคทีเรียหลายสายพันธุ์สามารถย่อยสลายสารพอลิเมอร์ของพลาสติกในน้ำหรือดินที่ปนเปื้อนได้ งานวิจัยหลายชิ้นรายงานว่าการย่อยสลายพลาสติกทางชีวภาพโดยแบคทีเรียเฉพาะทางอาจเป็นแนวทางฟื้นฟูทางชีวภาพที่มีแนวโน้มดีสำหรับระบบนิเวศที่ปนเปื้อน แบคทีเรียอย่าง Pseudomonas spp., Bacillus spp. และ Streptomyces spp. แสดงประสิทธิภาพสูงในการสลายพอลิเมอร์พลาสติกหลายชนิด ไม่ว่าอย่างไร อัตราการสลายพลาสติกโดยราสูงกว่าอัตราที่แบคทีเรียทำได้ แต่อีกด้านหนึ่ง ผู้เขียนบางรายรายงานว่าการเพาะเลี้ยงแบคทีเรียและใช้แบคทีเรียสลายวัสดุพอลิเมอร์ทำได้ง่ายกว่าเมื่อเทียบกับรา ซึ่งต้องการสภาวะที่คงที่กว่า

จนถึงปัจจุบันมีงานวิจัยเพียงไม่กี่ชิ้นที่รายงานความสามารถของสาหร่ายในการลดมลพิษจากขยะพลาสติก การสังเกตนี้เกี่ยวข้องกับความสามารถของสาหร่ายเส้นใยในการตั้งถิ่นฐานบนผิวขยะพลาสติก เนื่องจากมีปัจจัยแวดล้อมอย่างแสงอาทิตย์ สารอาหาร และน้ำ ซึ่งจำเป็นอย่างยิ่งต่อการเจริญเติบโตของสาหร่าย พบว่าสาหร่ายที่ไม่เป็นอันตรายและไม่มีพิษหลายชนิดจากกลุ่ม Bacillariophyceae, Chlorophyceae และ Cyanophyceae สามารถเจริญปกคลุมผิวพอลิเอทิลีนและสร้างไบโอฟิล์มของสาหร่ายในแหล่งน้ำที่ปนเปื้อนหลายประเภท เช่น บ่อน้ำ ทะเลสาบ และน้ำเสีย ในเรื่องนี้ ผู้เขียนรายงานว่า Phormidium lucidum และ Oscillatoria subbrevis ซึ่งแยกเชื้อได้ง่ายและเติบโตเร็ว และเป็นไซยาโนแบคทีเรียน้ำจืดที่ไม่มีพิษ สามารถสร้างโคโลนีบนผิว PE และสลาย HDPE ได้อย่างมีประสิทธิภาพโดยไม่ต้องปรับสภาพก่อน

ยิ่งไปกว่านั้น แบคทีเรียและราบางชนิด เช่น Ideonella sakaiensis และ Pestalotiopsis microspore ที่ใช้ผลิตเอนไซม์ PETase ปรับตัวได้ไม่ดีต่อแหล่งอาศัยในทะเล ซึ่งเป็นที่สะสมของขยะพลาสติกส่วนใหญ่ มีการแสดงให้เห็นถึงความสำเร็จในการใช้ไดอะตอม Phaeodactylum tricornutum เป็นโรงงานจุลินทรีย์เพื่อผลิต PETase ที่พัฒนาขึ้น ซึ่งมีฤทธิ์ต่อ PET และโคพอลิเมอร์ PETG หรือพอลิเอทิลีนเทเรฟทาเลตที่ดัดแปรด้วยไกลคอล

นอกจากนี้ยังมีการยืนยันการย่อยสลายพอลิเมอร์ทางชีวภาพโดยสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหลายชนิด เช่น ซูเปอร์เวิร์ม Zophobas atratus มอดอาหารอินเดีย Plodia interpunctella มอดขี้ผึ้งใหญ่ Galleria mellonella ตัวอ่อนหนอนนก Tenebrio molitor มอดขี้ผึ้งเล็ก Achroia grisella หอยทากบก (Achatina fulica) ปลวก และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอื่น ๆ ความสามารถโดดเด่นในการย่อยสลายพอลิเมอร์พลาสติกนี้มักถูกอธิบายว่าเกิดจากจุลินทรีย์ที่อยู่ร่วมแบบพึ่งพาอาศัยในลำไส้ เพราะด้วยความช่วยเหลือของจุลินทรีย์เหล่านี้ สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังบางชนิดจึงกินไม้หรือสารประกอบพอลิเมอร์อื่นได้

พลาสติกถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายเพราะสมบัติเฉพาะตัว จึงถือเป็นวัสดุที่จำเป็นที่สุดชนิดหนึ่งในชีวิตของเรา อย่างไรก็ตาม ผลเสียของขยะพลาสติกแปรผันตามการใช้และการสะสมในสิ่งแวดล้อม ดังนั้นลักษณะของวัสดุพลาสติกจึงเป็นความท้าทายอย่างแท้จริงต่อการย่อยสลายโดยจุลินทรีย์ หรือแม้แต่การตั้งถิ่นฐานบนพื้นผิว นักวิจัยจำนวนมากได้กล่าวถึงการมีส่วนร่วมของจุลินทรีย์และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหลายชนิดในการย่อยสลายพลาสติกทางชีวภาพ ซึ่งแสดงถึงบทบาทพื้นฐานของพวกมันในกระบวนการย่อยสลายวัสดุ

จากข้อมูลนี้ นักวิทยาศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญเน้นบทบาทและความสำคัญของการปรับสภาพขยะพลาสติกก่อนด้วยวิธีทางกายภาพและ/หรือเคมี ว่าเป็นขั้นตอนแรกที่สำคัญและมักเป็นเงื่อนไขเบื้องต้นของการสลายพอลิเมอร์พลาสติกโดยจุลินทรีย์ จุลินทรีย์ สาหร่าย แมลงที่กินพลาสติก และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังชนิดอื่นอาจมีบทบาทสำคัญในการย่อยสลายพลาสติกทางชีวภาพในอนาคต งานวิจัยเสนอให้สร้างเทคโนโลยีกำจัดและย่อยสลายขยะพลาสติกที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มีประสิทธิภาพ และราคาไม่แพง เพื่อแก้ปัญหาการสะสมของขยะพลาสติกในสิ่งแวดล้อม

แหล่งข้อมูล:

1. Eriksen M. et al. Plastic pollution in the world's oceans: more than 5 trillion plastic pieces weighing over 250,000 tons afloat at sea //PloS one. – 2014. – Т. 9. – №. 12. – С. e111913.
2. Law K. L. et al. Plastic accumulation in the North Atlantic subtropical gyre //Science. – 2010. – Т. 329. – №. 5996. – С. 1185-1188.
3. Eriksen M. et al. Plastic pollution in the South Pacific subtropical gyre //Marine pollution bulletin. – 2013. – Т. 68. – №. 1-2. – С. 71-76.
4. Lebreton L. C. M., Greer S. D., Borrero J. C. Numerical modelling of floating debris in the world’s oceans //Marine pollution bulletin. – 2012. – Т. 64. – №. 3. – С. 653-661.
5. Barnes D. K. A. et al. Accumulation and fragmentation of plastic debris in global environments //Philosophical transactions of the royal society B: biological sciences. – 2009. – Т. 364. – №. 1526. – С. 1985-1998.
6. Ali S. S. et al. Degradation of conventional plastic wastes in the environment: A review on current status of knowledge and future perspectives of disposal //Science of The Total Environment. – 2021. – Т. 771. – С. 144719.
7. Cole M. et al. Microplastics as contaminants in the marine environment: a review //Marine pollution bulletin. – 2011. – Т. 62. – №. 12. – С. 2588-2597.
8. Ward C. P. et al. Sunlight converts polystyrene to carbon dioxide and dissolved organic carbon //Environmental science & technology letters. – 2019. – Т. 6. – №. 11. – С. 669-674.
9. Webb H. K. et al. Plastic degradation and its environmental implications with special reference to poly (ethylene terephthalate) //Polymers. – 2012. – Т. 5. – №. 1. – С. 1-18.
10. Ali S. S. et al. Enhanced digestion of bio-pretreated sawdust using a novel bacterial consortium: microbial community structure and methane-producing pathways //Fuel. – 2019. – Т. 254. – С. 115604.
11. Ali S. S. et al. The effects of water hyacinth pretreated digestate on Lupinus termis L. seedlings under salinity stress: A complementary study //Journal of Environmental Chemical Engineering. – 2019. – Т. 7. – №. 3. – С. 103159.
12. Ali S. S., Sun J. Effective thermal pretreatment of water hyacinth (Eichhornia crassipes) for the enhancement of biomethanation: VIT® gene probe technology for microbial community analysis with special reference to methanogenic Archaea //Journal of Environmental Chemical Engineering. – 2019. – Т. 7. – №. 1. – С. 102853.
13. Magnin A. et al. Evaluation of biological degradation of polyurethanes //Biotechnology Advances. – 2020. – Т. 39. – С. 107457.
14. Biffinger J. C. et al. A direct quantitative agar-plate based assay for analysis of Pseudomonas protegens Pf-5 degradation of polyurethane films //International Biodeterioration & Biodegradation. – 2014. – Т. 95. – С. 311-319.
15. Ali S. S. et al. Degradation of conventional plastic wastes in the environment: A review on current status of knowledge and future perspectives of disposal //Science of The Total Environment. – 2021. – Т. 771. – С. 144719.
16. Sánchez C. Fungal potential for the degradation of petroleum-based polymers: An overview of macro-and microplastics biodegradation //Biotechnology advances. – 2020. – Т. 40. – С. 107501.
17. Ameen F. et al. Biodegradation of Low Density Polyethylene (LDPE) by Mangrove fungi from the red sea coast //Progress in Rubber Plastics and Recycling Technology. – 2015. – Т. 31. – №. 2. – С. 125-143.
18. Ali S. S. et al. Construction of a novel cold-adapted oleaginous yeast consortium valued for textile azo dye wastewater processing and biorefinery //Fuel. – 2021. – Т. 285. – С. 119050.
19. Yoshida, S., Hiraga, K., Takehana, T., Taniguchi, I., Yamaji, H., Maeda, Y., Toyohara, K., Miyamoto, K., Kimura, Y., Oda, K., 2016. A bacterium that degrades and assimilates poly(ethyleneterephthalate). Science 351, 1196–1199.
20. Li J. et al. Rapid biodegradation of polyphenylene sulfide plastic beads by Pseudomonas sp //Science of the Total Environment. – 2020. – Т. 720. – С. 137616.
21. Matjašič T. et al. Critical evaluation of biodegradation studies on synthetic plastics through a systematic literature review //Science of the Total Environment. – 2021. – Т. 752. – С. 141959.
22. Muhonja C. N. et al. Biodegradability of polyethylene by bacteria and fungi from Dandora dumpsite Nairobi-Kenya //PloS one. – 2018. – Т. 13. – №. 7. – С. e0198446.
23. Amobonye A. et al. Plastic biodegradation: Frontline microbes and their enzymes //Science of the Total Environment. – 2021. – Т. 759. – С. 143536.
24. Moog D. et al. Using a marine microalga as a chassis for polyethylene terephthalate (PET) degradation //Microbial cell factories. – 2019. – Т. 18. – №. 1. – С. 1-15.
25. Ali S. S. et al. Degradation of conventional plastic wastes in the environment: A review on current status of knowledge and future perspectives of disposal //Science of The Total Environment. – 2021. – Т. 771. – С. 144719.
26. Sarmah P., Rout J. Efficient biodegradation of low-density polyethylene by cyanobacteria isolated from submerged polyethylene surface in domestic sewage water //Environmental Science and Pollution Research. – 2018. – Т. 25. – С. 33508-33520.
27. Moog D. et al. Using a marine microalga as a chassis for polyethylene terephthalate (PET) degradation //Microbial cell factories. – 2019. – Т. 18. – №. 1. – С. 1-15.
28. Yang Y., Wang J., Xia M. Biodegradation and mineralization of polystyrene by plastic-eating superworms Zophobas atratus //Science of the Total Environment. – 2020. – Т. 708. – С. 135233.
29. Yang J. et al. Evidence of polyethylene biodegradation by bacterial strains from the guts of plastic-eating waxworms //Environmental science & technology. – 2014. – Т. 48. – №. 23. – С. 13776-13784.
30. Bombelli P., Howe C. J., Bertocchini F. Polyethylene bio-degradation by caterpillars of the wax moth Galleria mellonella //Current biology. – 2017. – Т. 27. – №. 8. – С. R292-R293.
31. Brandon A. M. et al. Biodegradation of polyethylene and plastic mixtures in mealworms (larvae of Tenebrio molitor) and effects on the gut microbiome //Environmental science & technology. – 2018. – Т. 52. – №. 11. – С. 6526-6533.
32. Kundungal H. et al. Efficient biodegradation of polyethylene (HDPE) waste by the plastic-eating lesser waxworm (Achroia grisella) //Environmental Science and Pollution Research. – 2019. – Т. 26. – С. 18509-18519.
33. Song Y. et al. Biodegradation and disintegration of expanded polystyrene by land snails Achatina fulica //Science of the Total Environment. – 2020. – Т. 746. – С. 141289.
34. Engel P., Moran N. A. The gut microbiota of insects–diversity in structure and function //FEMS microbiology reviews. – 2013. – Т. 37. – №. 5. – С. 699-735.
35. Yang J. et al. Evidence of polyethylene biodegradation by bacterial strains from the guts of plastic-eating waxworms //Environmental science & technology. – 2014. – Т. 48. – №. 23. – С. 13776-13784.
36. Yang J. et al. Evidence of polyethylene biodegradation by bacterial strains from the guts of plastic-eating waxworms //Environmental science & technology. – 2014. – Т. 48. – №. 23. – С. 13776-13784.
37. Ali S. S., Sun J. Physico-chemical pretreatment and fungal biotreatment for park wastes and cattle dung for biogas production //SpringerPlus. – 2015. – Т. 4. – С. 1-14.
38. Ali S. S., Abomohra A. E. F., Sun J. Effective bio-pretreatment of sawdust waste with a novel microbial consortium for enhanced biomethanation //Bioresource technology. – 2017. – Т. 238. – С. 425-432.
39. Ali S. S. et al. Screening and characterizing of xylanolytic and xylose-fermenting yeasts isolated from the wood-feeding termite, Reticulitermes chinensis //PLoS One. – 2017. – Т. 12. – №. 7. – С. e0181141.
40. Ali S. S. et al. The role of gut symbionts from termites: a unique hidden player from yeasts //Acta Microbiol Sin. – 2018. – Т. 58. – №. 6. – С. 1004-1015.
41. Selonen S. et al. Exploring the impacts of plastics in soil–The effects of polyester textile fibers on soil invertebrates //Science of the Total Environment. – 2020. – Т. 700. – С. 134451.
42. Yang Y., Wang J., Xia M. Biodegradation and mineralization of polystyrene by plastic-eating superworms Zophobas atratus //Science of the Total Environment. – 2020. – Т. 708. – С. 135233.

บทความนี้เขียนโดยผู้ใช้ ข้อมูลอาจไม่ถูกต้องหรือล้าสมัย